Jongeren: zien we ze?

Een jongere in deze tijd hoeft zich geen moment te vervelen. De mogelijkheden zijn talrijk: blowen, appen, gamen, selfies posten, shoppen, tweeten, facebooken..... Als je je nu nog verveelt is het toch echt je eigen schuld!

Wat me opvalt, is dat wij, volwassenen, daar nogal wat moeite mee hebben. Heel irritant, zo'n kind dat vastgeplakt zit aan zijn telefoon. Of een dochter die regelmatig stoned thuis komt.
We beschuldigen jongeren, maar is dat eigenlijk eerlijk? Wie heeft al deze dingen gefaciliteerd? Volgens mij hebben volwassenen het bedacht, gefinancierd en verkocht. Er is geen 14- jarige die een coffeeshop runt. Of die een telefoonwinkel opent.

En toch worden we boos als jongeren zich erin verliezen.
Mmm... wellicht moeten we ons eens afvragen waarom zoveel jongeren hun tijd vullen met nutteloze bezigheden.
Wat me opviel in de 12 jaar dat ik met jongeren heb gewerkt, is de eenzaamheid en onzekerheid waar ze mee kampen. Ze hadden ouders, vrienden en klasgenoten. En toch voelde ik de eenzaamheid. En vertwijfeling. Ze hadden geen idee wie ze waren en vooral geen benul van hun eigen mogelijkheden. Het was niks en het zou ook niks worden. Hun ouders waren teleurgesteld in ze en velen van hun hadden geen vertrouwen dat dat beter zou worden. Er waren ook jongeren wiens ouders wel nog alle vertrouwen in ze hadden, maar dat voelden ze zelf niet zo.
Natuurlijk geldt dit, gelukkig, maar voor een deel van de jongeren. Maar ik vermoed dat dit wel een aanzienlijk deel is van de totale groep.

De eenzaamheid komt tot uiting in het volgende voorval:
Ik stelde aan een 16 jarig meisje, dat dagelijks blowde in obscure parkjes, de vraag wat ze met kerstmis ging doen. Ze vertelde dat ze dan met het gezin gingen gourmetten. En dat ze het heel jammer vond dat dat maar één keer per jaar was, omdat ze dat zo gezellig vond. Het was thuis niet gezellig. Na het eten kroop mams achter de computer en paps plofte voor de tv. En niemand praatte nog met elkaar.
Dit is dus wat ze eigenlijk wilde? Samen gourmetten, kletsen, lachen.
Jongeren zijn niet zo veeleisend, het zijn net mensen zoals wij. Wat ze willen, is het gevoel hebben dat ze ertoe doen. Gezien worden en gewaardeerd worden.
Haar gezelschap zocht ze bij vrienden. Als je samen blowt, lijkt het leven toch even lichter. En je hebt wat te doen. Ik hoop dat ze ooit de moed heeft verzameld om in te zien dat dit een korte termijn oplossing is en dat ze de kracht heeft gevonden om haar leven op de rit te krijgen.

Ik heb regelmatig gastlessen gegeven in het middelbaar onderwijs. Bij het onderwerp alcohol vertelde ik, dat het op jonge leeftijd je hersenen beschadigt. In elke vmbo-klas (echt waar, ELKE), waren er een aantal jongeren die dan de volgende reactie hadden:
"Maar mevrouw, dat maakt voor mij niet uit, want ik ben al dom, ik zit op het VMBO".
WIE heeft deze kinderen ooit wijs gemaakt dat je dom bent als je op het vmbo zit??? Dit idee is ontstaan bij volwassenen, kinderen bedenken dit niet zelf. Dezelfde volwassenen, die, jawel, allerlei zaken bedenken waar jongeren hun tijd mee kunnen vullen.

Het wordt tijd dat wij, volwassenen, eens naar ons zelf gaan kijken. Als je goed kijkt, houden jongeren ons een spiegel voor. Jongeren hebben enorm veel mogelijkheden. Hoe ouder ze worden, hoe meer ze het geloof hierin verliezen. En hoe meer ze ook hun idealen verliezen.

Het denken in "goed" en "fout" is niet toereikend. De dingen waar jongeren zich (ook) mee bezig houden, zijn niet goed of fout. Je kunt niet zo maar een groen of een rood label plakken: joint is fout, telefoon is ok. Dat komt voor uit beheersdrift, controlezucht. We willen controle houden en daarom vertalen we de wereld om ons heen in goed of fout en in cijfers: zijn drugs slecht, hoe lang mag je gamen, wanneer is het te veel?
Bekijk de dingen zoals ze zijn. En kijk naar de jongere zoals hij of zij werkelijk is. Onze wereld is dynamisch, vooral de laatste decennia enorm in ontwikkeling. Controle sluit daar niet bij aan, we zullen als volwassenen altijd achter de feiten aanlopen. Voordat we zelf goed en wel door hebben wat de nieuwste ontwikkelingen zijn, hebben jongeren het zich al eigen gemaakt.

Het is belangrijk dat jongeren hun eigen kompas gaan voelen. En dat ze het vertrouwen hebben dat ze het leven aan kunnen en de juiste keuzes kunnen maken.
De laatste jaren horen we vooral het verhaal dat een deel van de hersenontwikkeling van jongeren nog niet voltooid is, namelijk de prefrontale cortex. En dat ze daarom moeilijk een goede afweging kunnen maken. Dat zou dus betekenen dat de mens keuzes maakt vanuit zijn brein.
Inmiddels heb ik ervaren dat dit een te simpele voorstelling van zaken is. Je intuïtie, je gevoel, speelt een zeer belangrijke rol. En dat is al vanaf je geboorte aanwezig.
Ik denk dat vele jongeren en volwassenen dit niet meer voelen en daardoor verkeerde keuzes maken.
Naarmate kinderen ouder worden, wordt ze dit afgeleerd. In onze maatschappij is de nadruk steeds meer komen te liggen op de linker hersenhelft: beredeneren, logica. Het zou goed zijn als de rechter hersenhelft (intuïtie, creativiteit) ook weer een rol gaat spelen. Als je deze beide hersenhelften combineert, word je een volledig mens.

Dit vereist ook een andere zienswijze. Dat we kinderen de ruimte geven om te ontdekken, ze stimuleren in hun creativiteit.
En ze zeker niet vereenzelvigen met de stoornis die ze zouden hebben. Termen zoals "ADHD-er" dragen niet bij tot een positief zelfbeeld. Laten we de nadruk niet meer leggen op wat er niet goed zou zijn.

Het is belangrijk om te kijken naar hun mogelijkheden, hun dromen, hun kracht. Onderweg komen we hun onzekerheden, angsten en twijfels tegen. Dat is het juiste moment om er naar te gaan kijken. Maar het is niet meer het uitgangspunt.
 

***

 

Mei 2014